تمیز نگهداشتن و نگهداری صحیح سطوح کاشی و سرامیک نه تنها برای زیبایی و درخشندگی محیط مهم است، بلکه بهداشت و طول عمر این پوششها را نیز تضمین میکند. کاشیها و سرامیکها – چه در کف و چه در دیوار – به دلیل تماس مستمر با آلودگی، گرد و غبار و رطوبت، نیازمند نظافت منظم و اصولی هستند. بهویژه در خانوادههایی که کودک خردسال دارند، اهمیت تمیز کردن کاشیها و سرامیکها دوچندان است تا از تجمع میکروبها و بیماریها جلوگیری شود.
از سوی دیگر، کاشیهای حمام و آشپزخانه نیز بر اثر تماس مداوم با آب و شویندهها دچار رسوب، لکه و کدری میشوند که تنها با مراقبت و نظافت صحیح میتوان جلوی آن را گرفت. اگر فواصل نظافت خیلی طولانی شود، لایههای جرم، کپک و رسوبات سختی ایجاد میشوند که از بین بردن آنها دشوار شده و گاهی نیاز به مواد شیمیایی قوی پیدا میکند؛ استفاده مکرر از این مواد هم میتواند به سطح کاشی و حتی سلامت شما (مانند ریهها) آسیب برساند.
بنابراین نظافت منظم نه تنها نمای کاشی را براق و تمیز نگه میدارد، بلکه از آسیبهای بلندمدت و هزینههای تعمیراتی پیشگیری میکند. در این مقاله به طور جامع به انواع آلودگیها و لکههای رایج روی کاشی، روشهای مختلف تمیز کردن کاشی با مواد طبیعی و شیمیایی، نکات مهم برای نظافت روزانه، هفتگی و ماهانه جهت افزایش عمر و حفظ زیبایی کاشی و سرامیک، و نیز اشتباهات رایج در نظافت این سطوح و راههای جلوگیری از آسیب میپردازیم. در پایان نیز یک جمعبندی و نتیجهگیری از مطالب ارائه خواهد شد.
انواع آلودگیها و لکههای رایج روی کاشی و سرامیک
سطوح کاشی و سرامیک در معرض انواع آلودگیهای روزمره قرار دارند که شناخت آنها به ما کمک میکند روش تمیزکاری مناسب را انتخاب کنیم. مهمترین آلودگیها و لکههای رایج عبارتاند از:
گرد و غبار و خاک: گردوغبار معلق در هوا و خاک کفشها به سرعت روی کاشیها مینشیند. اگر این ذرات به موقع زدوده نشوند، روی سطح جمع شده و با رفتوآمد روی کاشی ساییده میشوند که میتواند موجب کدر شدن لعاب و حتی ایجاد خراشهای ریز شود. غبار انباشته همچنین ظاهر کاشی را کثیف و کدر جلوه میدهد.
گل و لای: در روزهای بارانی یا در ورودیها و حیاط، ممکن است گل و لای وارد خانه شده و روی سرامیک کف خشک شود. گل خشکشده نیز میتواند خراشدهنده باشد و باید پیش از شستشو، جارو یا جمعآوری شود.
چربی و روغن: کاشیهای آشپزخانه مخصوصاً در نزدیکی اجاق گاز و محل پختوپز در معرض ذرات روغن و چربی هستند. این چربیها لایهی چسبناکی روی کاشی ایجاد میکنند که گردوخاک را به خود جذب کرده و ظاهر کاشی را تیره میکند. لکههای روغن روی کف یا دیوار آشپزخانه اگر سریع تمیز نشوند، سرسخت میشوند و نیاز به شویندههای قویتر یا چربیبر خواهند داشت.
لکههای مواد غذایی و نوشیدنی: ریختن انواع غذاها، سسها یا نوشیدنیهایی مانند چای، قهوه و آبمیوه روی کاشی میتواند ایجاد لکههای رنگی کند. برخی از این لکهها (مثلاً قهوه یا آبمیوههای رنگی) اگر باقی بمانند، به مرور در سطح کاشی یا دوغاب (درز بین کاشیها) نفوذ کرده و به سختی پاک میشوند. برای چنین لکههایی معمولاً از پاککنندههای خاصی مثل محلول آباکسیژنه (هیدروژن پراکسید) استفاده میشود که رنگدانههای آلی را تجزیه کند.
رسوبات صابونی و آهکی: در حمام و سرویس بهداشتی، کاشیها دائماً با آب حاوی املاح (آهک) و کف صابون و شامپو در تماساند. پس از تبخیر آب، رسوبات سفید آهکی روی کاشی و خصوصاً شیارهای آن باقی میماند که به مرور یک لایهی جرم و کدری روی سطح ایجاد میکند. همچنین بقایای صابون به صورت لایهی لغزنده و مات روی کاشیهای دیوار و کف حمام جمع میشود. این رسوبات آهکی و صابونی باعث میشوند کاشی دیگر براق به نظر نرسد و جلوهی اولیه را نداشته باشد. برای رفعشان معمولاً از محلولهای اسیدی مانند سرکه سفید یا جرمگیرهای ویژه استفاده میشود.
کپک و قارچ: محیطهای مرطوب و تاریک مانند حمام، سرویس بهداشتی و حتی آشپزخانه مستعد رشد کپک هستند. کپک (نوعی قارچ ریز) عمدتاً به شکل لکههای سیاه یا سبز در درز بین کاشیها یا گوشههای مرطوب ظاهر میشود. وجود کپک علاوه بر ظاهر ناخوشایند، برای سلامت نیز مضر است. معمولاً برای از بین بردن کپک از محلولهای ضدعفونیکننده قوی مثل سفیدکننده (وایتکس) یا ترکیبهای طبیعی مانند سرکه و جوششیرین استفاده میکنند. تمیزکاری منظم و خشککردن سطوح پس از استفاده، از رشد کپک جلوگیری میکند.
لکهها و آلودگیهای ویژه: گاهی کاشیها با موادی لک میشوند که پاک کردنشان دشوارتر است. از جمله میتوان به لکه زنگزدگی (مثلاً از قرار گرفتن اشیای فلزی زنگزده روی کاشی)، جوهر و ماژیک، رنگ و نقاشی ساختمانی، شمع، آدامس چسبیده و حتی سیمان خشکشده (پس از عملیات ساختمانی) اشاره کرد. هر یک از این موارد ممکن است نیازمند روش مخصوصی باشند؛
برای مثال، کندن شمع یا آدامس خشکشده با قرار دادن یخ روی آن و استفاده از کاردک پلاستیکی توصیه میشود؛ یا پاک کردن لکه جوهر با محلول سفیدکننده رقیق امکانپذیر است. لکههای سیمانی یا گچی را معمولاً با اسیدهای مخصوص (مانند محلول رقیق شده اسید کلریدریک در جرمگیرها) پاک میکنند که البته باید با احتیاط و طبق دستورالعمل انجام شود. به طور کلی شناخت نوع آلودگی، نخستین گام در انتخاب روش تمیز کردن کاشی و سرامیک است.
روشهای طبیعی تمیز کردن کاشی
تمیز کردن کاشی با استفاده از پاککنندههای طبیعی مانند سرکه و جوششیرین، روشی مؤثر و بیخطر برای درخشان کردن سطوح کاشی است. مواد و پاککنندههای طبیعی به آن دسته از روشهای تمیزکاری گفته میشود که از محلولها و ترکیبات غیرشیمیایی مضر (اغلب در دسترس در آشپزخانه) استفاده میکنند. این روشها معمولاً برای نظافتهای روزمره و لکههای سبک تا متوسط بسیار مؤثرند و مزیتشان این است که به لعاب کاشی یا سلامت افراد آسیبی نمیرسانند. در ادامه چند پاککننده طبیعی مؤثر را معرفی میکنیم:
سرکه سفید: سرکه یک اسید ملایم (اسید استیک) و ضدعفونیکننده طبیعی است که برای تمیز کردن کاشی بسیار کاربردی است. سرکه سفید را میتوان با نسبت مساوی با آب گرم مخلوط کرده و به عنوان محلول پاککننده استفاده کرد. تی کشیدن کف یا پاک کردن دیوار کاشی با محلول سرکه، بسیاری از لکهها و رسوبات صابونی را از بین میبرد و کاشی را براق میکند. پس از استفاده از محلول سرکه باید سطح با آب معمولی شسته شود تا بوی سرکه نماند. (توجه: از سرکه یا هر ماده اسیدی قوی روی سنگهای آهکی مانند مرمر استفاده نکنید، زیرا باعث خوردهشدن و کدر شدن آنها میشود.)
جوششیرین (بیکربنات سدیم): جوششیرین یک ماده قلیایی ضعیف و سایندهی بسیار ملایم است که توانایی بالایی در پاککردن لکهها دارد. برای تمیز کردن کاشی با جوششیرین، میتوان آن را با مقدار کمی آب مخلوط کرد تا خمیری حاصل شود. این خمیر را با یک اسفنج نرم یا برس روی لکهها و خصوصاً درزهای کاشی بمالید؛ جوششیرین با سایش ملایم، لکههای چرک و کپک را برطرف میکند. پس از ۱۰-۱۵ دقیقه میتوان خمیر را پاک کرده و سطح را آبکشی کرد. ترکیب جوششیرین و آبلیمو نیز نوعی واکنش کفزا ایجاد میکند که برای باز کردن جرمهای درزها مفید است.
آبلیمو (آب لیموترش): آب لیمو یک اسید طبیعی (اسید سیتریک) است که خاصیت سفیدکنندگی و ضدعفونیکنندگی دارد. آبلیمو بوی نامطبوع را از بین میبرد و در عین حال سطوح را درخشان میکند. برای از بین بردن کپک کاشی حمام میتوان آبلیمو را با مقدار مساوی بکینگپودر (یا جوششیرین) مخلوط کرد و خمیر حاصل را روی محلهای کپکزده قرار داد؛ این ترکیب در رفع کپک مؤثر است. همچنین میتوان آبلیمو را روی لکههای آهکی یا صابونی اسپری کرد و بعد از چند دقیقه با اسفنج شستشو داد.
نمک: نمک خوراکی به علت ساختار بلوری، یک سایندهی طبیعی است. هرچند به تنهایی قدرت جوششیرین را ندارد، اما میتواند در ترکیب با سرکه یا آبلیمو برای تمیزکاری استفاده شود. به عنوان مثال، برای پاک کردن لکههای چربی سرسخت، پاشیدن کمی نمک روی لکه و سپس تمیز کردن آن با اسفنج آغشته به سرکه به افزایش قدرت تمیزکنندگی کمک میکند.
ترکیبات خانگی ابتکاری: گاهی ترکیب چند ماده طبیعی اثر قویتری دارد. از جمله میتوان محلول سرکه و جوششیرین را نام برد که یک پاککننده همهکاره برای کاشی است. در این روش ابتدا مقداری جوششیرین را در آب گرم حل میکنند (مثلاً ۱ واحد جوششیرین در ۴ واحد آب)، سپس سرکه سفید را به آن اضافه کرده و محلول را روی سطح کاشی اسپری میکنند. این محلول انواع جرمها را برطرف میکند. ترکیب دیگر، مخلوط کردن جوششیرین با مقدار کمی مایع ظرفشویی است که کف غلیظی ایجاد میکند و برای لکههای چرب یا چرکهای قدیمی مفید است. همچنین استفاده همزمان از مقدار کمی سفیدکننده (وایتکس) به همراه جوششیرین برای سفیدتر شدن درزها یک ترفند به نسبت ایمنتر (نسبت به استفاده تنها از سفیدکننده قوی) به شمار میرود. البته هنگام ترکیب هر مادهای، ابتدا در مقیاس کم روی بخش کوچکی از سطح امتحان کنید.
بخار آب: یکی دیگر از روشهای طبیعی تمیز کردن کاشی، استفاده از بخارشوی است. بخارشوی تنها با آب و حرارت، بدون هیچ ماده شیمیایی، کاشی و سرامیک را ضدعفونی و پاک میکند. فشار و حرارت بخار میتواند جرمها و لکههای کهنه را نیز جدا کند. کارشناسان توصیه میکنند برای نظافت عمقی حمام و سرویس بهداشتی، بهصورت هفتگی از بخارشوی استفاده شود تا کاشیها عاری از هرگونه رسوب و زردی باقی بمانند. پس از بخارشویی نیز بهتر است سطح را خشک کنید. استفاده از بخارشوی یک روش ایمن و مؤثر برای تمیز کردن دورهای کاشیها است، مخصوصاً در منازلی که افراد به بخارات مواد شیمیایی حساسیت دارند.
روشهای طبیعی فوقالذکر اغلب برای تمیزکاریهای معمولی مناسباند و کاشی را تمیز و براق نگاه میدارند. در عین حال اگر با لکهها یا جرمهای بسیار سخت مواجه شدید که این روشها از پسشان برنیامدند، نوبت به استفاده از روشهای شیمیایی و پاککنندههای قویتر میرسد که در بخش بعد توضیح دادهایم.
روشهای شیمیایی تمیز کردن کاشی
منظور از روشها و مواد شیمیایی تمیز کردن کاشی، استفاده از شویندههای تجاری یا ترکیبات شیمیایی قویتر برای نظافت عمیقتر و لکههای مقاوم است. این مواد اگرچه تأثیرگذاری بالایی دارند، اما باید با دقت و طبق دستورالعمل به کار گرفته شوند تا به کاشی و سرامیک آسیب نرسانند. در ادامه، مهمترین روشهای شیمیایی نظافت کاشی را مرور میکنیم:
آب گرم و شویندههای ملایم: همیشه اولین قدم برای شستشوی کاشی، استفاده از آب و یک شوینده ملایم است. آب گرم به تنهایی بسیاری از آلودگیها را پاک میکند، اما میتوان مقداری مایع ظرفشویی، صابون ملایم یا پاککننده مخصوص کف به سطل آب اضافه کرد. این ترکیب ساده برای نظافت روزمره عالی است و به لعاب کاشی آسیبی نمیزند. تی یا دستمال نرم را به محلول آغشته کرده و کاشیها را پاک کنید، سپس حتماً یکبار با آب خالی سطح را طیکشی نمایید تا بقایای مواد شوینده روی کاشی نماند. باقی ماندن هر نوع شویندهای میتواند لایهای کدر روی سطح ایجاد کند، پس آبکشی مرحله مهمی است.
پاککنندههای تخصصی کاشی و سرامیک: برای لکهها و کثیفیهایی که با شویندههای خانگی پاک نمیشوند، محصولات تجاری ویژهای در بازار موجود است. این پاککنندهها با فرمولاسیون خاص برای سرامیک طراحی شدهاند و معمولاً pH کنترلشدهای دارند که به سطح کاشی آسیب نزند. بسته به نوع محصول، ممکن است لازم باشد محلول را مدتی روی سطح باقی بگذارید یا با برس نرم بکشید و سپس آبکشی کنید. همیشه دستورالعمل روی بستهبندی این محصولات را دنبال کنید و ابتدا روی قسمت کوچکی از کاشی که در معرض دید نیست امتحان نمایید تا از عدم ایجاد تغییر رنگ یا خش اطمینان حاصل کنید.
سفیدکننده (وایتکس) و محلولهای بر پایه کلر: سفیدکننده خانگی یک ماده قوی ضدعفونیکننده و لکهبر است که برای از بین بردن کپک، سیاهی دوغاب و لکههای آلی سخت (مانند لکه خون) کاربرد دارد. اما باید با احتیاط استفاده شود. سفیدکننده را حتماً با آب رقیق کنید (مثلاً نسبت ۱ به ۱۰ یا طبق توصیه سازنده) و با دستکش و تهویه مناسب به کار ببرید. هرگز سفیدکننده را بیش از چند دقیقه روی سطح کاشی باقی نگذارید، زیرا خود میتواند به مرور به لعاب کاشی آسیب بزند یا رنگ دوغاب را از بین ببرد. پس از استفاده نیز چند بار سطح را با آب خوب بشویید تا اثری از ماده نماند. (هشدار مهم: سفیدکننده را هرگز با سایر مواد شیمیایی بهخصوص آمونیاک یا اسیدها مخلوط نکنید، چون گازهای سمی خطرناک متصاعد میشود.)
آباکسیژنه (هیدروژن پراکسید): آباکسیژنه یک جایگزین نسبتاً ایمنتر برای سفیدکنندههای کلردار است که قدرت سفیدکنندگی و ضدعفونیکنندگی خوبی دارد. برای لکههای آلی نظیر قهوه، چای، آبمیوه یا حتی لکه خون میتوان آباکسیژنه ۳٪ را مستقیماً روی لکه کاشی یا دوغاب اعمال کرد و پس از چند دقیقه با آب شست. این ماده بدون بو است و گاز سمی تولید نمیکند، اما در تماس طولانی میتواند رنگ برخی مواد را ببرد، بنابراین پس از تمیز شدن لکه، سطح را کامل آبکشی کنید.
محلول آمونیاک: آمونیاک خاصیت قلیایی بالایی دارد و میتواند برای چربیزدایی و براق کردن کاشیهای کدر استفاده شود. برای کف آشپزخانه که چربی گرفته، برخی از شویندههای صنعتی حاوی آمونیاک هستند یا میتوان نصف پیمانه آمونیاک را در یک سطل آب حل کرد و با آن تی کشید. البته استفاده از ماسک و دستکش و تهویه در این روش ضروری است چون بوی تند آمونیاک آزاردهنده است. مجدداً تأکید میشود که محلول آمونیاک را هم هرگز با سفیدکننده ترکیب نکنید. پس از پاک کردن سطح با آمونیاک، حتماً آبکشی انجام شود.
اسپریهای جرمگیر اسیدی: برای رسوبات آهکی سرسخت در حمام یا لکههای زنگزدگی، معمولاً اسپریهای جرمگیر حاوی اسید کلریدریک یا فسفریک به کار میرود. این محصولات قوی هستند و باید طبق دستور استفاده شوند: معمولاً روی سطح مرطوب اسپری شده، مدت کوتاهی صبر میکنند و سپس با برس ملایم کشیده و آبکشی میکنند. هنگام استفاده از این مواد حتماً پنجره را باز بگذارید یا تهویه روشن باشد و از دستکش و حتی عینک محافظ استفاده کنید، زیرا بخارات اسیدی و تماس با پوست خطرناک است. همچنین بهتر است این مواد با دوغاب سیمانی تماس طولانی نداشته باشند چون ممکن است آن را تخریب کنند.
الکل و حلالهای شیمیایی: برای لکههای خاصی مثل جوهر، برخی رنگها یا برای براق کردن نهایی سرامیک میتوان از الکل ایزوپروپیل یا حلالهای ضعیف استفاده کرد. مثلاً ترکیب مقداری الکل با آب و کمی مایع ظرفشویی، یک اسپری تمیزکننده و براقکننده برای کفپوش سرامیکی ایجاد میکند. حلالهای قویتر مانند استون ممکن است برای لکههای رنگ یا چسب استفاده شوند ولی این کار باید با دقت و سریع انجام شود و بلافاصله هم سطح شسته شود تا به لعاب آسیب نرسد.
در استفاده از روشهای شیمیایی، احتیاط حرف اول را میزند. همیشه مواد شیمیایی قوی را در فضای با تهویه مناسب به کار ببرید، از دستکش و ماسک استفاده کنید و از تماس طولانی این مواد با سطح کاشی جلوگیری کنید. همچنین همانطور که اشاره شد، بهتر است هر پاککننده جدید را ابتدا روی بخش کوچکی آزمایش کنید تا مطمئن شوید باعث تغییر رنگ یا کدر شدن سطح نمیشود. به یاد داشته باشید که پاککنندههای خشن و ساینده (مانند پودرهای تمیزکننده زبر یا وایتکس غلیظ) را نباید به طور روتین برای کاشی به کار برد؛ این مواد را فقط در موارد ضروری و سختترین لکهها استفاده کنید. در نظافتهای معمول، روشهای طبیعی یا شویندههای ملایم نهتنها کافی هستند بلکه عمر مفید کاشی و سرامیک شما را نیز افزایش میدهند.
اشتباهات رایج در تمیز کردن کاشی و سرامیک
حتی افراد با تجربه هم گاهی هنگام تمیز کردن کاشی و سرامیک پرسلان دچار اشتباهاتی میشوند که میتواند به این سطوح آسیب بزند یا نتیجه دلخواه را ندهد. در ادامه، چند مورد از اشتباهات رایج در نظافت کاشی و سرامیک را مرور میکنیم و راهکارهایی برای جلوگیری از آنها ارائه میدهیم. توجه داشته باشید پرهیز از این اشتباهات به اندازه خود نظافت اهمیت دارد:
جارو نکردن گرد و غبار قبل از شستشو: یکی از ابتداییترین اشتباهات این است که مستقیماً سراغ تی کشیدن یا شستشو برویم، بدون اینکه خاک و غبار روی کاشی را قبلاً جارو کرده باشیم. باقیماندن ذرات شن و گردوخاک روی کاشی در حین طی کشیدن میتواند مانند یک سنباده عمل کرده و باعث ایجاد خط و خشهای ریز روی سطح براق سرامیک شود. همچنین گرد و خاک در گوشهها و درزها اگر تمیز نشود، با خیس شدن تبدیل به گل شده و کاملاً پاک کردن آن دشوار خواهد شد. راهکار: همیشه قبل از تی کشیدن یا استفاده از دستمال مرطوب، کف اتاق را به خوبی جاروب کنید یا جاروبرقی بکشید تا ذرات درشت و گردوغبار حذف شوند. مطمئن شوید گوشهها و لبهها نیز عاری از خاک باشد. این کار همچنین جلوی کدر شدن کاشی بر اثر ساییدهشدن گرد و خاک را میگیرد.
استفاده از طی، دستمال یا آب کثیف: اگر از آبی که قبلاً برای شستشو استفاده شده (آب سطل کثیف) یا دستمالی که خودش آلوده است برای پاک کردن کاشیها استفاده کنید، عملاً کثیفی را دوباره روی سطح پخش خواهید کرد. برخی افراد تمام خانه را با یک سطل آب و یک دستمال میشویند بدون اینکه آب را عوض کنند؛ نتیجه آن میشود که زمین نه تنها تمیز نشده، بلکه لکههای چرک مرده در همه جا پخش شده است. راهکار: همیشه در حین شستشو چند بار آب سطل را عوض کنید و از تمیز بودن دستمال یا تی مطمئن شوید. به محض اینکه آب تیره شد آن را خالی کرده و آب تمیز بریزید. همچنین دستمالها و تیهای نظافت را پس از هر بار استفاده کامل بشویید و ضدعفونی کنید و هر چند ماه یکبار تعویض نمایید.
استفاده از آب بیش از حد هنگام شستشو: زیادهروی در خیس کردن سطح کاشی خطای دیگری است. اگر از آب زیادی برای شستن زمین استفاده کنید، آب کثیف به داخل بندکشیهای کاشی نفوذ کرده و در آنجا تهنشین میشود. دوغاب بین کاشیها جنس متخلخلی دارد و آب و آلودگی را به خود میکشد و نتیجه این میشود که با گذشت زمان رنگ خطوط بین کاشیها تیره و چرک به نظر میرسد و تمیز کردن آن دشوارتر میشود. علاوه بر آن، آب اضافی میتواند به زیر کاشیها نفوذ کرده و در درازمدت باعث لق شدن آنها شود. راهکار: در هنگام تی کشیدن، تی را طوری بچلانید که نمدار باشد ولی چکه نکند. به جای پاشیدن سطل آب روی زمین، بخش بخش تی بکشید و اگر نیاز بود دوباره تی را به محلول شوینده آغشته کنید. پس از شستشو نیز کف را خشک کنید یا پنجرهها را باز بگذارید تا رطوبت اضافی تبخیر شود.
نظافت نکردن منظم (به تعویق انداختن نظافت): اگر نظافت کاشیها را به طور منظم انجام ندهید و مثلاً منتظر بمانید کف خیلی کثیف شود، در واقع کار خود را سختتر کردهاید. انباشتهشدن لایههای چرک و لکههای کهنه باعث میشود حتی با تمیزکاری شدید هم کاشی به حالت اولیه برنگردد. برای مثال کف حمام اگر هفتهای شسته نشود، رسوبات و کپکهایی تشکیل میشود که ماهها باقی میمانند. راهکار: یک برنامه نظافت مستمر داشته باشید (مانند آنچه در بخش قبل ذکر شد). بسته به میزان استفاده، شاید نیاز باشد هر روز جارو کنید و هر هفته تی بکشید. با این کار کاشیها همیشه تمیز میمانند و هیچگاه دچار لکههای سرسخت نمیشوند. نظافت منظم در طولانیمدت از شدت گرفتن کثیفیها جلوگیری میکند و جلای کاشی را حفظ میکند.
استفاده از پاککنندههای بسیار اسیدی یا سفیدکنندهی قوی به طور مداوم: یکی از اشتباهات رایج، روی آوردن بیش از حد به شویندههای شیمیایی قوی برای تمیزکردن معمول است. برخی تصور میکنند هر چه ماده قویتر باشد نتیجه بهتری میگیرند، در حالی که مواد بسیار اسیدی (مانند جرمگیرهای غلیظ اسیدی) یا قلیایی (مانند وایتکس غلیظ) میتوانند به لعاب کاشی آسیب زده و رنگ آن را مات کنند. به ویژه استفاده از اسیدها روی کاشیهای لعابدار یا سرامیکهای براق ممکن است باعث خوردگی سطح و کدر شدنشان شود. همچنین بخارات این مواد برای سلامتی نیز مضر است. راهکار: در نظافت معمول از شویندههای خشن استفاده نکنید؛ این مواد را فقط برای لکههای خاص و در صورت لزوم به کار ببرید. به جای آنها شویندههای ملایم یا طبیعی به کار ببندید که برای کاشی بیخطرترند. اگر ناچار به استفاده شدید، حتماً طبق دستور عمل کنید، از تهویه و دستکش غافل نشوید و اجازه ندهید ماده مدت زیادی روی سطح بماند. (همچنین همانطور که گفته شد، از سرکه یا اسید بر روی سنگهای آهکی مثل مرمر استفاده نکنید زیرا آن را خراب میکند.)
بهکار بردن اسکاچ زبر یا برس فلزی: استفاده از ابزار نظافتی نامناسب میتواند به کاشی آسیب جدی بزند. برای مثال کشیدن اسکاچ خیلی زبر، سیم ظرفشویی، برس فلزی یا حتی جاروی زبر روی سطح کاشیهای براق خط و خش ایجاد میکند. این خراشها ممکن است ریز باشند اما در طول زمان سطح کاشی را مات و مستعد جذب کثیفی میکنند. راهکار: همیشه از لوازم نظافت نرم و غیرساینده استفاده کنید. پارچههای میکروفایبر، تی اسفنجی نرم، فرچه با موهای نایلونی یا مسواک نرم برای درزها، گزینههای خوبی هستند که به لعاب کاشی صدمه نمیزنند. اگر هم نیاز به سابیدن بود، از ترکیب جوششیرین استفاده کنید که خود نقش ساینده ملایم را دارد نه اینکه از سیم ظرفشویی استفاده کنید.
استفاده از آب بسیار داغ برای شستشو: هرچند آب گرم قدرت پاککنندگی بهتری دارد، اما برخی برای ضدعفونی یا تمیزکاری بیشتر از آب کاملاً جوش و بسیار داغ استفاده میکنند. آب با دمای خیلی بالا میتواند به برخی کاشیها (مخصوصاً کاشیهای براق پرسلانی) شوک حرارتی وارد کند یا روی لعاب آن اثر منفی بگذارد و آن را کدر کند. همچنین بخار آب خیلی داغ ممکن است مواد بندکشی را تضعیف کند. راهکار: برای نظافت از آب ولرم مایل به گرم استفاده کنید ولی آب در حال جوش را مستقیماً روی کف یا دیوار کاشی نریزید. دمای ۵۰–۶۰ درجه برای شستشو کافی است. برای ضدعفونی نیز به جای آب جوش میتوان از بخارشوی (که بخار را با فشار کنترلشده اعمال میکند) یا محلولهای ضدعفونیکننده مناسب استفاده کرد.
پاک نکردن سریع لکهها و ریختنیها: اگر مواد رنگی یا اسیدی روی کاشی بریزد و همان موقع تمیز نشود، ممکن است لکه آن باقی بماند یا حتی به دوغاب نفوذ کرده و تغییر رنگ دهد. به عنوان مثال لکههای چای، قهوه، آبمیوه یا سس گوجه اگر فرصت خشک شدن پیدا کنند، تمیز کردن کاملشان به مراتب سختتر خواهد شد. همینطور مواد اسیدی مثل آبلیمو یا سرکه اگر روی برخی کاشیها بمانند ممکن است به سطح آنها حمله کنند. راهکار: هر چیزی روی کاشی ریخت فوراً اقدام به پاک کردنش کنید. همیشه یک دستمال حولهای یا پارچه نرم در دسترس داشته باشید و قبل از اینکه لکه خشک شود آن را بزدایید. برای لکههای رنگی ابتدا با دستمال خشک جذبش کنید و سپس با دستمال مرطوب اثرش را کامل پاک کنید. سرعت عمل در این مورد از دردسرهای بعدی جلوگیری میکند.
بیتوجهی به ترکها، خراشها و درزهای کاشی: یک اشتباه رایج در بخش نگهداری کاشی، نادیده گرفتن آسیبهای کوچک است. اگر کاشی ترک برداشته یا لبپَر شده باشد و یا دوغاب بین کاشیها در جایی خالی شده باشد، نظافت سطحی ممکن است کفاف ندهد. آب از همین ترکها و درزها به زیر کاشی نفوذ کرده و به مرور باعث لق شدن و کنده شدن کاشی میشود. همچنین زیر کاشی محیط مرطوبی ایجاد میشود که محل رشد کپک و باکتری خواهد شد. راهکار: هر چند وقت یکبار وضعیت کاشیها و بندکشی را وارسی کنید. اگر درزی خالی شده، مقداری دوغاب یا درزگیر مخصوص کاشی تهیه کرده و آن را پر کنید. ترکهای روی کاشی را نیز اگر امکان تعویض کاشی نیست با اپوکسی پر کنید تا جلوی نفوذ آب گرفته شود. در صورت مشاهده کاشی لق، حتماً آن را مجدداً با چسب مناسب محکم کنید. همچنین از وارد آمدن ضربههای شدید یا کشیدن اجسام سنگین روی کاشی جداً خودداری کنید، چون این کار سطح وسیعی از کاشیها را مخدوش و خراب میکند. برای جابهجایی وسایل سنگین روی سرامیک از یراقآلات چرخدار یا زیرپاییهای نمدی استفاده کنید تا خراشی ایجاد نشود.
با دوری کردن از اشتباهات بالا و به کار بردن راهکارهای پیشنهادی، میتوانید فرآیند نظافت کاشی و سرامیک را به شکل اصولی انجام دهید و آسیبهای ناخواسته را به حداقل برسانید. در این صورت، کاشیهای شما سالها سالم و درخشان باقی خواهند ماند.
نتیجهگیری
در این مقاله به طور مفصل روشهای تمیز کردن کاشی و سرامیک و نیز اصول نگهداری کاشی را بررسی کردیم. دیدیم که کاشی و سرامیک به عنوان پوششی زیبا و بادوام، برای حفظ زیبایی و عمر طولانی نیازمند مراقبت مداوم هستند. با انتخاب روشهای نظافت مناسب – از محلولهای طبیعی بیخطر گرفته تا شویندههای شیمیایی استاندارد – میتوانیم اغلب آلودگیها و لکههای رایج را بدون وارد کردن صدمه به سطح کاشی از بین ببریم. همچنین تاکید شد که یک برنامه منظم روزانه، هفتگی و ماهانه چقدر در جلوگیری از انباشته شدن جرم و کدر شدن کاشی مؤثر است. رعایت این زمانبندی نظافت، نیاز به تمیزکاریهای سنگین و استفاده از مواد شیمیایی قوی را به حداقل میرساند. از سوی دیگر، توجه به نکات مراقبتی مانند خودداری از بهکارگیری ابزار یا شویندههای نامناسب، پاک کردن سریع لکههای ایجاد شده و ترمیم بهموقع آسیبهای کوچک، از جمله عوامل کلیدی در افزایش طول عمر کاشی و حفظ جلوه زیبای آن هستند.
در نهایت، کاشیها زمانی بیشترین درخشندگی و جلوه را دارند که مرتباً تمیز شوند و اصول نگهداری دربارهشان رعایت شود. با بهکارگیری مطالب و توصیههای ذکر شده، کاشی و سرامیک خانه شما همیشه تمیز، براق و بدون لک باقی میماند و نیازی به زحمت و هزینههای تعویض یا نوسازی زودهنگام نخواهید داشت. پس از همین امروز برنامهای منظم برای رسیدگی به کاشیهای منزل خود تنظیم کنید تا فضایی زیبا، بهداشتی و دلنشین داشته باشید.
